Dekalog Polskiej Transformacji Energetycznej

Wojna w Ukrainie i obecna sytuacja energetyczna zrodziły konieczność uniezależnienia się i zdefiniowania polskiej polityki energetycznej na kolejne lata, a nawet dekady. Nieunikniona zielona transformacja energetyczna i je główny cel, jakim jest osiągnięcie neutralności klimatycznej do roku 2050, również wymagają szybkich i konkretnych decyzji. A eksperci alarmują, że już dziś powinniśmy podjąć działania, które pozwolą Polakom patrzeć w stabilną i bezpieczną przyszłość. Dlatego Polska musi zacząć poważnie inwestować w nowoczesne technologie zeroemisyjne i jednocześnie optymalizujące zużycie energii. Jakie działania i decyzje są niezbędne do przeprowadzenia mądrej transformacji energetycznej? Na to pytanie odpowiada „Dekalog Polskiej Transformacji Energetycznej” – opublikowany właśnie gotowy plan dojścia Polski do neutralności klimatycznej i uniezależnienia się od zewnętrznych dostaw paliw. Pracowali nad nim eksperci z różnych środowisk, zgodni co do konieczności podjęcia stosownych działań.

Bezpieczeństwo i niezależność to słowa w ostatnich tygodniach odmieniane przez wszystkie przypadki. Wojna w Ukrainie pokazała, jak krucha jest energetyka oparta o importowane, głównie z Rosji, paliwa kopalne – gaz, ropę i węgiel. Do tego galopujące ceny energii i kryzys klimatyczny  – to wszystko sprawia, że krajowa gospodarka staje w obliczu kryzysu ekonomicznego i pogorszenia konkurencyjności na arenie międzynarodowej. W obecnej sytuacji transformacja energetyczna w Polsce wydaje się być nieunikniona i potrzebna. Po najdłuższej nawet eksploatacji złóż i bloków węglowych, musimy być gotowi z nowymi mocami zarówno w OZE – które po agresji Rosji w Ukrainie określane są mianem „energii wolności”, jak i energetyce jądrowej.

Proponowane w Dekalogu działania obejmują obszar zarządzania strategicznego i planowania, ale i konkretnych obszarów takich, jak rozwój OZE i atomu czy technologii wodorowych. Eksperci zidentyfikowali konieczne działania w zakresie modernizacji sieci elektroenergetycznych czy elektryfikacji naszej gospodarki.  Opracowanie buduje fundamenty zielonej i innowacyjnej gospodarki, wykorzystując do tego wszelkie możliwe do pozyskania fundusze krajowe i unijne. Pokazuje społeczny aspekt transformacji energetycznej i dekarbonizacji, w tym jej zadania i szanse. Dokument dostrzega również ważną rolę samorządów lokalnych, wzmacniając ich niezależność energetyczną oraz wartość edukacji czy nauki w tak trudnym, jak transformacja energetyczna, procesie.

Transformacja energetyczna ma nie tylko uzasadnienie w sferze ochrony klimatu, ale jest dziś przedsięwzięciem o charakterze rewolucji technologicznej na miarę XXI wieku. Służyć ma budowie szeroko pojętej zielonej gospodarki z zielonym transportem i przemysłem. Polska powinna w tym procesie zarówno uczestniczyć równoprawnie z innymi europejskimi krajami, a jednocześnie wzmacniać swoje bezpieczeństwo energetyczne.

Dodatkowo, po 24 lutego 2022 r., świat już nie jest taki sam jak wcześniej. Europa stoi przed obliczem jeszcze większego wyzwania, jakim jest uniezależnienie się od rosyjskich węglowodorów i związana z tym modyfikacja planów użycia gazu jako paliwa przejściowego.

Twórcy Dekalogu wskazują obszary i konkretne działania, które należy podjąć jak najszybciej, aby wizja Polski gospodarczo rozwiniętej, ambitnej, konkurencyjnej, ale i zrównoważonej, mogła być realna. Publikacja podpowiada, gdzie szukać nowych możliwości i jakie obszary należy szczególnie wzmacniać. 

„Dekalog Polskiej Transformacji Energetycznej” obejmuje:

1. DOBRY PLAN DLA TRANSFORMACJI ENERGETYCZNEJ W POLSCE: Transformację trzeba przeprowadzić mądrze. Musi ona nastąpić poprzez ewolucję, a nie rewolucję. Zmiana powinna rozpocząć się od energetyki, a później objąć całą gospodarkę, analizując korzyści, ale i szukając potencjalnych zagrożeń.
2. ROZWÓJ OZE I ENERGETYKI JĄDROWEJ: Od wielu lat rozwój odnawialnych źródeł energii motywowany był w Polsce koniecznością realizacji polityki energetyczno-klimatycznej UE. Energetyka jądrowa to obok energetyki wiatrowej źródło wytwarzania, którego emisja CO₂ w cyklu życia jest najniższa. Zarówno atom, jak i OZE powinny się uzupełniać, by wspólnie tworzyć zeroemisyjną gospodarkę przyszłości.
3. MODERNIZACJA SIECI: Funkcją, jaką pełnią sieci elektroenergetyczne, jest dostarczenie usługi i umożliwienie realizacji kontraktu pomiędzy odbiorcą i wytwórcą – to bardzo ważne stwierdzenie, które powinno unaocznić, iż wszelkie działania prowadzone w tym obszarze muszą być nastawione na realizację przedmiotowej funkcji.
4. NIEZALEŻNOŚĆ ENERGETYCZNA SAMORZĄDÓW: Jednym z największych wyzwań transformacji jest zmiana systemu opartego o duże źródła wytwórcze na rzecz struktury rozproszonej, w której to lokalne źródła energii odgrywać będą wiodącą rolę w zabezpieczaniu potrzeb energetycznych odbiorców energii.
5. ELEKTRYFIKACJA GOSPODARKI: Jednym z głównych sposobów osiągania neutralności klimatycznej jest elektryfikacja gospodarki w oparciu o energię ze źródeł odnawialnych. W krótkim czasie zmieni się też definicja tego, co uważamy za drogie, np. magazyny, zielony wodór okażą się powszechnie dostępne cenowo w porównaniu z drogim węglem i gazem. Źródła odnawialne, szczególnie wiatr i słońce o zerowym koszcie paliwa – będą najbardziej pożądaną formą inwestycji – zarówno przez społeczeństwo, jak i instytucje finansowe.
6. ROZWÓJ TECHNOLOGII WODOROWYCH: W tych trudnych czasach coraz częściej stawiane jest pytanie, jak Europa może szybko uniezależnić się od surowców pochodzących z Rosji. Odpowiedź na to pytanie jest już znana od dawna i brzmi „wodór”, który jako gaz może z powodzeniem zastąpić paliwa kopalne w transporcie, energetyce czy przemyśle chemicznym.
7. REZYGNACJA Z WĘGLA, TROSKA O KLIMAT I ŚRODOWISKO: Węgiel jest głównym surowcem energetycznym w Polsce, z jego spalania powstaje 70% energii elektrycznej i ponad 90% energii cieplnej. Dekarbonizacja oznacza nie tylko konieczność powstania nowych mocy wytwórczych, ale i likwidacji monokultur gospodarczych w miejscach, gdzie obecnie wydobywa się i spala węgiel.
8. ROZSĄDNE INWESTYCJE I ROZWÓJ NOWYCH TECHNOLOGII: Zielona rewolucja na dobre zagościła w Europie. Transformacja energetyczna, zeroemisyjność, gospodarka obiegu zamkniętego to już nie tylko slogany, ale faktyczne cele, na których realizację trzeba przeznaczyć olbrzymie fundusze.
9. BUDOWA ZIELONEJ GOSPODARKI: Budowa zielonej gospodarki to nie tylko zmniejszenie emisyjności i energochłonności. Jednym z nieodłącznych elementów krajobrazu zmieniającej się polskiej energetyki będzie długotrwała przemiana charakteru miejsc pracy, wykorzystywanych technologii i usług, jak i budowy kompetencji w zakresie badań i rozwoju.
10. EDUKACJA: Transformacja energetyczna, jak każda wielka przemiana, aby zakończyła się powodzeniem, musi otrzymać akceptację społeczną. Żadna wielka reforma społeczna i gospodarcza nie jest w pełni możliwa bez zrozumienia i potrzeby działania w kierunku zmian. By tak się stało, potrzebna jest szeroko zakrojona edukacja poprzez działania w szkołach, uczelniach, a także w przestrzeni publicznej.

Cały „Dekalog Polskiej Transformacji Energetycznej” jest do pobrania na stronie www.programczystapolska.pl w zakładce „Wiedza”.

Anna Kornecka wiceminister rozwoju, pracy i technologii (2020-2021)